Διακοπές στο χακί: το ζήτημα του χρόνου

Για τον άνθρωπο ο χρόνος είναι μια διαδοχή φαινομένων σ’ ένα σημείο παρατήρησης του χώρου, ενώ ο χώρος είναι η τάξη συνύπαρξης των φαινομένων μέσα στο χρόνο. […] Τόσο ο χώρος όσο και ο χρόνος δεν υπάρχουν (δεν έχουν πραγματική υπόσταση ή αξία) έξω από την αλλαγή, δηλαδή έξω από τον ενεργό συνδυασμό χώρου-χρόνου.

-Asger Jorn, S.I. 4

Πέρασε ένας μήνας και κάτι από την ημέρα που αντίκρισα την πύλη ενός κέντρου εκπαίδευσης νεοσύλλεκτων στρατιωτών. Ακριβέστερα, 33 24ωρα από τη στιγμή της πρώτης άδειας, οπότε και γράφτηκαν αυτές εδώ οι γραμμές. Εικοσιτετράωρα, μετρημένα ώρα την ώρα, λεπτό το λεπτό: ο χρόνος διαστάλθηκε ανεπανόρθωτα υπό το βάρος της στρατιωτικής κυριαρχίας, ενός συμπλέγματος ιεραρχίας, πειθαρχίας, άμισθης καταναγκαστικής εργασίας και εγκλεισμού.

Στην εξορία, τη φυλακή ή οπουδήποτε εμπεριέχεται η συνθήκη του εγκλεισμού, το υποβαλλόμενο σε αυτή υποκείμενο βρίσκεται αντιμέτωπο πρώτα και κύρια με το ζήτημα διαχείρισης του χρόνου. Της δυνατότητας δηλαδή στην εξεύρεση και τον καθορισμό «απελευθερωμένων» χρονικών διαστημάτων, όπου απομακρύνεται απ’ την καυτή ανάσα της κυριαρχίας, την επιτήρηση και τους καταναγκασμούς της. Το ζήτημα του χρόνου είναι δύσκολο να περιγραφεί, αν δεν έχει –σε κάποιο βαθμό έστω– βιωθεί. Γράφει σχετικά ο Μίσσιος:

Όπως σου είπα, ο Μανόλης, ποτέ δεν ήταν επικίνδυνος, παλιά, στα μεγάλα –δεν ξέρω αλήθεια αν εκείνα ήταν τα μεγάλα ή αυτά που περνάμε τώρα– τέλος, λέω, στα μεγάλα στριμώγματα στο Μακρονήσι, έγινε ρολόι εκκρεμές. Όλη του η έγνοια τότε είχε συγκεντρωθεί στο πώς θα κουμαντάρει αυτός το χρόνο, διότι όταν σε αλέθουν στην κρεατομηχανή, ο χρόνος είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα… […] συγκέντρωνε όλη την προσοχή του στο πώς θα καταφέρει να σμπρώχνει το χρόνο, να φύγει κι αυτή η μέρα, να φύγει κι αυτή η ώρα, να φύγουν κι αυτά τα λεπτά, έγινε ρολόι για να τον σμπρώχνει ευκολότερα, απόχτησε δηλαδή προσωπική σχέση με το χρόνο. Σου λέει, κουφάλες, εσείς με στριμώχνετε για δύο ώρες, εγώ θα τις κάνω δύο λεπτά, γίνομαι ρολόι και σας τη φέρνω…

Το ζήτημα του χρόνου δεν ξεθώριασε με την ερήμωση των τόπων εξορίας, άλλωστε η οργανική του θέση είναι στον κατεξοχήν χώρο εγκλεισμού. Όποια/ος για κινηματικούς ή μη λόγους βρέθηκε έστω για κάποιες ώρες ή μέρες σε ένα κελί έχει υποψιαστεί περί τίνος πρόκειται: ο χρόνος είναι το κεντρικό πρόβλημα στην οργάνωση της ζωής. Ειδικότερα, τις πρώτες ώρες υπό κράτηση, το ζήτημα του χρόνου ξεπερνά τη διαχείρισή του, λόγω του άγνωστου των ορίων του εγκλεισμού. Σε αυτή την κατάσταση το υποκείμενο αγνοεί αν σε δύο ώρες θα κυκλοφορεί στους δρόμους σαν να ξύπνησε μόλις από εφιάλτη ή αν τους επόμενους μήνες θα τους μετρήσει σε ένα κελί με όλο το πακέτο των εκ/βιασμών, των εξευτελισμών, των ψεύτικων ελπίδων, των «μικρών» και «μεγάλων» στιγμών, θεαμάτων, κλπ. Η καφκική αγωνία αυτών των στιγμών, που συγκεντρώνουν με μοναδικό τρόπο πυκνότητα και έκταση, είναι η καθημερινότητα των συλληφθέντων της 12ης Φλεβάρη, των οροθετικών γυναικών, των μεταναστών της πέτρου ράλλη και τόσων άλλων ευρισκόμενων στο ιντερμέδιο: μεταξύ κράτησης και φυλακής. Στις πράξεις αυτού του δράματος ο χρόνος κάνει ανενόχλητος τη δουλειά του: ισοπεδώνει σαν οδοστρωτήρας. Κάθε μέρα, ώρα και λεπτό βιώνεται στην πλήρη αντικειμενικότητά του.

Το στρατόπεδο, αναμφίβολα, μοιράζεται στοιχεία της ίδιας συνθήκης. Ο χρόνος είναι κάτι το μη διαχειρίσιμο, το ετεροπροσδιορισμένο. Για παράδειγμα, το ημερήσιο πρόγραμμα δεν είναι ποτέ σταθερό, για τον απλό λόγο ότι σκοπός του είναι η υπονόμευση των ευκαιριών που έχει ο στρατιώτης στην οργάνωση του χωροχρόνου του. Το ζήτημα του χρόνου δηλαδή, επανέρχεται, υψώνεται μπροστά του και με αμείλικτη στάση αναγγέλλει: «προσπάθησε να τακτοποιηθείς, να προγραμματίσεις τις πιο τετριμμένες καθημερινές υποθέσεις σου, όπως το πότε θα πας στην τουαλέτα, αν θα κοιμηθείς το μεσημέρι, αν θα διαβάσεις τρεις σελίδες από το βιβλίο που για μήνες παλεύεις να τελειώσεις, αν θα χαζέψεις τα χρώματα του δειλινού, αν, αν, αν… Να ξέρεις, όμως, ότι αυτά σχέδια θα αλλάξουν άρδην με την ανάρτηση του φύλλου υπηρεσιών της επομένης, την αλλαγή βάρδιας του αξιωματικού, την ανάγκη αναπλήρωσης μιας υπηρεσίας, την απρόσμενη εκτέλεση μιας αγγαρείας, τη φράση σε-πέντε-λεπτά-αναφορά, κοκ.». Για τις υπόλοιπες 270 και κάτι ημέρες ο στρατιώτης αναζητά εναγωνίως κάθε δυνατότητα αυτορρύθμισης του χρόνου, όσο μικρή και να ‘ναι, γιατί είναι νησίδα ελευθερίας στον απέραντο ωκεανό του εγκλεισμού. Ίσως, τελικά, κάποιοι παραλληλισμοί με το παρελθόν να είναι αναπόφευκτοι:

Σκέφτομαι καμιά φορά πόσο ατέρμονη είναι η σκάλα της ευτυχίας, όταν σε έχει στριμώξει άγρια ο βασανιστής σου και λες, τώρα πάει πια, τέλειωσα, και ξαφνικά τον φωνάζουν στο τηλέφωνο κι ανασαίνεις και ανασυγκροτείσαι…

Ποτέ άλλοτε οι διακοπές δε θύμιζαν τόση εξορία…

Advertisements

~ από root στο 1 Ιουλίου, 2012.

2 Σχόλια to “Διακοπές στο χακί: το ζήτημα του χρόνου”

  1. Ωραίο κείμενο. Έχοντας εμπειρία εγκλεισμού κυρίως από μισθωτή σκλαβιά και νοσοκομεία, συμβουλέυω για τον όσο το δυνατό μεγαλύτερο διαχωρισμό του νου που έχει τη δυνατότητα να δραπετεύει και να αλητεύει, από το χωροχρόνο της εκμετάλλευσης και της αλλοτρίωσης. Καλά κουράγια και το σίγουρο είναι ότι θα την παλέψεις!

  2. […] αντίκρισα για πρώτη φορά τον εαυτό μου απέναντι στο ζήτημα του χρόνου: το γεγονός ότι για εννέα μήνες ή διακόσια εβδομήντα […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: