Δύο ταινίες για το ναζισμό

Κατά πάσα πιθανότητα διαβάζεις αυτές τις γραμμές γιατί αναζήτησες ταινίες για το ολοκαύτωμα, το ναζισμό ή τους εβραίους. Αν και η παρούσα κοινωνική συνθήκη εγείρει σχετικούς προβληματισμούς και συζητήσεις, εκτιμώ, ότι καθένας και καθεμία μας παρασύρεται (και) από προσωπικές αιτίες ή καθημερινές αφορμές όταν ανατρέχει στην ιστορία του ολοκαυτώματος ή της κυριαρχίας του ναζισμού.

Για παράδειγμα, τέσσερα χρόνια πριν, άρχισε να μου γίνεται αφόρητος ο δημόσιος χώρος στην ευρύτερη περιοχή του Αγ. Παντελεήμονα όπου κατοικούσα, λόγω της αυξανόμενης δράσης της Χρυσής Αυγής. Δε θα μακρηγορήσω απαριθμώντας μια σειρά ρατσιστικών πογκρόμ και δολοφονικών επιθέσεων· για εμένα, σε εκείνη τη συγκυρία, ήταν αρκετό που είδα κλειδωμένη μια παιδική χαρά προκειμένου να μην επιτρέπεται σε παιδιά διαφορετικής καταγωγής, μεγαλωμένα στην ίδια γειτονιά, να παίζουν μαζί. Αυτό το γεγονός, ίσως ασήμαντο μπροστά στην καθημερινή δράση των χρυσαυγιτών, δεν ήρθε απλά να ενισχύσει την (όποια) συνέπεια είχα απέναντι στους διαχωρισμούς, τις διακρίσεις και τους φορείς τους, αλλά αποτέλεσε το δικό μου, προσωπικό, σημείο χωρίς επιστροφή. Η παρακολούθηση μιας σειράς ταινιών σχετικών με το ολοκαύτωμα ήταν, τότε, μια πρώτη αντίδραση για τη βαθύτερη κατανόηση του ναζιστικού φαινομένου. Παύση.

Παρένθεση πρώτη. Το χειμώνα του 1943—1944 ένας γάλλος μαθητής εκκλησιαστικού σχολείου βιώνει τη σύλληψη και την απέλαση τριών συμμαθητών του και ενός καθηγητή, κρυμμένων εβραίων υπό διωγμό, καθώς και του καθολικού μοναχού–διευθυντή του σχολείου που τους υπέθαλπε. Μετά από 44 χρόνια, επιστρέφοντας πλέον ως σκηνοθέτης, ο Louis Malle, χωρίς ποτέ να ξεχάσει εκείνο το χειμώνα, θα περιγράψει σε μια ταινία με αυτοβιογραφικά στοιχεία την καθημερινότητα δύο παιδιών λίγο πριν τα χωρίσει ο παραλογισμός του ναζισμού.

Au revoir les enfants | Louis Malle | imdb | youtube

Au revoir les enfants (click to view)

Το Au revoir les enfants θέτει στο παρασκήνιο το ναζισμό και το ολοκαύτωμα, εναποθέτοντας το αφηγηματικό του βάρος στην καθημερινή εξέλιξη της σχέσης παιδιών από διαφορετικούς κόσμους και το διαρκές παιχνίδι ανταγωνισμού, μυστικών και συμφιλίωσης στο οποίο συμμετέχουν.

Επιστρέφοντας, αν θέλουμε να μιλάμε με ειλικρίνεια, η — σταδιακή μεν, θεμελιώδης δε — κατανόηση της πεμπτουσίας του εθνικισμού και του αρρωστημένου ρατσισμού που τον συνοδεύει, βρίσκεται, όντως, στις λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής, τις κοινωνικές σχέσεις και τις χειρονομίες μας. Κι αυτό αφορά, όχι μόνο τον τρόπο που ως υποκειμενικότητα αναπαράγουμε ή, αντίθετα, αναγνωρίζουμε και ξεπερνάμε έμφυλους, φυλετικούς και ταξικούς διαχωρισμούς, αλλά, επιπλέον, τη στάση μας απέναντι σε όσους στο κοντινό μας περιβάλλον τους διατυπώνουν ρητά.

Έτσι, προκύπτουν κόντρες και τσακωμοί με φίλους, γνωστούς, συναδέλφους ή συγγενείς· γεγονότα και εμπειρίες που σπάνια αναρτώνται σε μπλογκς, δεν απασχολούν την επίσημη αρθρογραφία, ούτε συντάσσονται σε προκηρύξεις, αλλά, παρόλα αυτά, υπάρχουν και διατρέχουν την καθημερινότητα από τα ταϊμλάινς στα κοινωνικά δίκτυα μέχρι τα αστεία στο γραφείο ή τις συζητήσεις την ώρα του φαγητού. Αυτές οι μοριακές συγκρούσεις κρύβουν μια ιδιαίτερη σημασία· αφενός γιατί προσφέρουν μια ευρύτερη αντίληψη του κοινωνικά διάχυτου ρατσισμού, αφετέρου γιατί αποτελούν μορφή αντίστασης σε αυτόν.

Παρένθεση δεύτερη. Την περίοδο που ο ναζισμός ήταν κυρίαρχος — και η έννοια της συλλογικότητας οριζόταν μόνο σε μιλιταριστικό ή εθνικοσοσιαλιστικό συγκείμενο στη δημόσια σφαίρα — οι μοριακές αντιστάσεις έδρασαν αμφισβητώντας το υπάρχον: είτε πρόκειται για τον Père Jacques, που παρουσιάζει παραπάνω ο Malle, είτε για τον Oskar Schindler ή τον Claus von Stauffenberg, είτε για τις χιλιάδες περιπτώσεις ανθρώπων που έκρυψαν εβραίους ή αντιστάθηκαν στο καθεστώς σε όλη την ευρώπη. Ανάμεσα σε αυτές είναι κι η περίπτωση της Sophie Scholl, που στις επιδιώξεις του ναζιστικού καθεστώτος για τη γυναίκα-μηχανή αναπαραγωγής της άριας φυλής, αντέταξε τις δικές της επιλογές, σηματοδοτώντας ταυτόχρονα και κάτι ακόμα: τις μοριακές συμπεριφορές που βρήκαν το δρόμο τους σε μια συλλογική άρνηση.

Sophie Scoll: the final days (click to view)

Sophie Scoll: the final days

Ίσως το τελευταίο το προσπερνά μια βιομηχανία φτιαγμένη για ήρωες, αλλά η ιστορία έχει ότι η Scholl καταδικάστηκε κι εκτελέστηκε για έσχατη προδοσία μαζί με άλλα μέλη της Weiße Rose.

Τέλος, με την παραπάνω αναφορά στη συλλογική αντίσταση, κρίνω απαραίτητο να σημειώσω μια παρεξήγηση, την οποία αποκομίζει κανείς κατ’ αίσθηση βεβαιότητας όταν διαβάζει την επίσημη (σχολική) ιστορία. Είναι η άποψη ότι τους «γερμανούς τους έπιασαν στον ύπνο» οι ναζί ή ότι η προπαγάνδα και η δράση των τελευταίων δεν είχε αντίλογο. Πέρσι, λοιπόν, έπεσε στα χέρια μου αυτό εδώ το βιβλιαράκι των Antifa Scripta το οποίο περιλαμβάνει μια ομιλία του Sergio Bologna για τις καθημερινές αντιστάσεις και τις πρακτικές των γερμανών εργατών/τριών στην περίοδο του μεσοπολέμου. Έχει διαβαστεί από πολύ κόσμο, αξίζει όμως να διαβαστεί από περισσότερο, για να υπάρχει μια συναντίληψη του πόσο «εύκολα» ανέβηκε ο Χίτλερ στην εξουσία.

Advertisements

~ από root στο 5 Αύγουστος, 2013.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: